Widgets

Ο ρόλος της φυλής στη διαμόρφωση της κοινωνικής συμπεριφοράς και στην εξέλιξη του πολιτισμού


Gustave Le Bon: Ο ρόλος της φυλής στη διαμόρφωση της κοινωνικής συμπεριφοράς και στην εξέλιξη του πολιτισμού

A' Μέρος: Η νομοτελειακή σχέση φυλετικής και συλλογικής ψυχής


Ο Γουσταύος Λε Μπον (1841 – 1931) υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους Γάλλους κοινωνιολόγους,  ψυχολόγους και ερευνητές, ο οποίος από το 1876 αφοσιώθηκε στην Εθνολογία, την Ιστορία και την Αρχαιολογία, επιδεικνύοντας ταυτόχρονα μεγάλο ενδιαφέρον για τον τομέα της Ιατρικής Βιολογίας. Επί είκοσι περίπου συναπτά έτη, κατά το διάστημα 1860 έως το 1880, πραγματοποίησε ταξίδια στην Ευρώπη, την Ασία και την Βόρεια Αφρική, γράφοντας αφηγήσεις σχετικές με τις εμπειρίες που αποκόμισε, αλλά και έργα με περιεχόμενο αρχαιολογικό και ανθρωπολογικό, βασισμένα στους πολιτισμούς της Ανατολής.

Το πνεύμα του έργου του χαρακτηρίζεται από απόλυτη αντικειμενικότητα, η οποία καλύπτει τα συμπεράσματα  των «ψυχρών», εξαιτίας της απουσίας του υποκειμενικού στοιχείου, επιστημονικών, εθνολογικών, βιολογικών και ιστορικών του αναλύσεων. Σε ολόκληρο τον όγκο της πραγματείας του γίνεται αισθητός ο πραγματισμός του, ενώ σε όλους τους επιστημονικούς τομείς με τους οποίους ασχολήθηκε, τα πορίσματα του υπήρξαν απολύτως βασισμένα στις έρευνες και στις επιστημονικές του αποδείξεις.

Κύρια πεποίθηση του υπήρξε ότι το άτομο έρχεται και παρέρχεται, ζώντας μια σύντομη ζωή στον πλανήτη, όμως η φυλή, της οποίας αποτελεί μέρος, συνεχίζει να ζει και μετά από αυτόν, νοηματοδοτώντας την ύπαρξη του. Στα πλαίσια της άποψης του αυτής, ένα πολύ χαρακτηριστικό παράδειγμα της κοσμοθέασης του αντικατοπτρίζεται στην ακόλουθη ρήση του: «Όταν ο άνθρωπος ακούσει την ψυχή της φυλής του, η αίσθηση του θανάτου γίνεται καινούρια για εκείνον, καθώς τότε είναι που αντιλαμβάνεται ότι στο εφήμερο κρύβεται το αιώνιο και ότι η αιωνιότητα που αρνείται η φύση στο άτομο, προορίζεται για τη φυλή, της οποίας αποτελεί κομμάτι». Πράγματι, λοιπόν, πρόκειται για μια πολυσχιδή προσωπικότητα που κατανόησε σε βάθος τον ρόλο που διαδραματίζει η φυλή στη διαμόρφωση της συμπεριφοράς των κοινωνιών και στην εξέλιξη των πολιτισμών, θεωρώντας την ως την σημαντικότερη παράμετρο της συλλογικής συμπεριφοράς των μαζών. Έτσι, θεωρούσε την έννοια της φυλετικής ψυχής απόλυτα συνυφασμένη με την συλλογική ψυχή, ανάγοντας τη σχέση αυτή σε μια μορφή φυσικού νόμου.

Με βασικό αντικείμενο μελέτης τη συμπεριφορά των μαζών, προχώρησε παράλληλα στην ανάλυση όλων των πολιτικών και ιστορικών γεγονότων υπό το πρίσμα της ψυχολογίας τους, ενώ υπήρξε ένθερμος υποστηρικτής της ιεράρχησης των φυλετικών ομάδων, σύμφωνα με την ικανότητα τους στην ανάπτυξη πολιτισμού. Θεμελιώδης ιδέα του ήταν η βεβαιότητα και η πίστη στην μονιμότητα και στην υπεροχή του αισθήματος και του πάθους, έναντι της λογικής, στις ανθρώπινες πράξεις και κατ’ επέκταση στο συλλογικό επίπεδο.

Στο πλέον διάσημο έργο του που φέρει τον τίτλο «Η Ψυχολογία των Μαζών», ο Λε Μπον εξετάζει την συμπεριφορά των όχλων, επισημαίνοντας ότι επικρατεί η ανωνυμία, η δυνατότητα υποβολής, καθώς και η μεταδοτικότητα των συμπεριφορών. Το μέλος του πλήθους ομοιάζει με έναν κόκκο άμμου, ανάμεσα σε πλήθος άλλων, που το παρασέρνει ο άνεμος, με αποτέλεσμα τα συναισθήματα και τα βαθύτερα ένστικτα του να αναδύονται στην επιφάνεια, εξαιτίας της ανωνυμίας, αλλά και της καθοδήγησης των ηγετών της μάζας. Όσον αφορά στο πρόσωπο των «ηγετών», συμπληρώνει ότι πρόκειται για άτομα της δράσης και όχι των λόγων, και ότι η δύναμη της θέλησης τους είναι ικανή να παρασύρει τη μάζα προς την κατεύθυνση που θέλουν.

Στα πλαίσια ανάλυσης της σκέψης του, υπάρχουν σημεία που η μάζα παρουσιάζεται να στερείται ικανότητας λογικής σκέψης και κριτικής, με αποτέλεσμα να γίνεται εύκολα χειραγωγήσιμη, να παρασύρεται, να παραπλανάται, να υποχωρεί ή να ενδίδει, κάτι που σε περίπτωση που της παραχωρηθεί ηγετικός ρόλος και εξουσία μπορεί να αποβεί μοιραίο, ή ακόμα και καταστροφικό για τον ίδιο τον πολιτισμό. Ωστόσο, αναφέρει πολύ χαρακτηριστικά ότι οι μάζες δύναται να γίνουν ηρωικές, όταν συνασπίζονται εν όψει ενός κοινού κινδύνου. Όσο μεγαλύτερη η ομοιογένεια που παρουσιάζει η μάζα, τόσο καθίσταται περισσότερο συμπαγής, με πλήθος άλλων παραγόντων, ανάμεσα τους και η θρησκεία, να λειτουργούν ενισχυτικά προς αυτή την κατεύθυνση.

Στο σημείο αυτό, όμως, πρέπει να σημειωθεί ότι αν και οι πεποιθήσεις του, οι οποίες αποτελούν στην ουσία συμπεράσματα των επιστημονικών του ερευνών, φανερώνουν την πίστη του στον «Ηγέτη», δεν υπονοούν καμία περιφρονητική διάθεση προς τη μάζα. Αντίθετα, θεωρεί ότι η μάζα διαμέσου της ιεράρχησης, της πειθαρχίας και της σωστής καθοδήγησης μπορεί να απολαύσει τον πολιτισμό, να αποκτήσει δικαιώματα, καθώς και να προστατευθεί από την αυθαιρεσία.

Β' Μέρος: Η φυλή ως θεμέλιος λίθος της πολιτισμικής εξέλιξης


Gustave Le Bon: Ο ρόλος της φυλής στη διαμόρφωση της κοινωνικής συμπεριφοράς και στην εξέλιξη του πολιτισμού
Εντούτοις, η σκέψη του Λε Μπον επεκτείνεται και σε άλλα πεδία, καθώς σε ένα άλλο εξέχων έργο του με τίτλο «Νόμοι Εξελίξεως των Λαών», εξετάζει και μελετά την εξέλιξη των πολιτισμών, διαπιστώνοντας ότι το σημαντικότερο στοιχείο στην εξέλιξη τους είναι η φυλή, της οποίας τα ψυχολογικά χαρακτηριστικά, τα οποία είναι το ίδιο μόνιμα με τα εξωτερικά, αποτελούν την πνευματική ιδιοσύνθεση του λαούΌπως προαναφέρθηκε, λοιπόν, πίστευε στην φυλετική ψυχή και στην κατηγοριοποίηση των φυλών, ανάλογα με την ικανότητα τους να παράγουν πολιτισμό, με την διάκριση αυτή να μην σημαίνει σε καμία περίπτωση ότι κάποιες θα πρέπει να εξαφανιστούν. Ταυτοχρόνως, τόνιζε την αναγκαιότητα διατήρησης αυτών στο δικό τους φυσικό περιβάλλον, με τα δικά τους ήθη και έθιμα, θεωρώντας ότι με αυτό τον τρόπο προστατεύονται και εξασφαλίζουν την φυλετική τους συνέχεια, και ότι αυτό συνεπάγεται σε επίπεδο πολιτισμού.

Ακόμη, προσθέτει ότι οι πολιτισμοί δύναται να δεχθούν επιδράσεις από άλλους λαούς, όμως πάντοτε αφήνουν το δικό τους χαρακτηριστικό και μοναδικό αποτύπωμα σε ότι έχουν λάβει, έχοντας τη δυνατότητα ακόμη και της δημιουργίας ενός ολότελα καινούριου πολιτισμικού αποτελέσματος. Ωστόσο, στο σημείο αυτό κρούει τον κώδωνα του κινδύνου, υπογραμμίζοντας ότι ο πλέον βέβαιος τρόπος να φτάσει ένας λαός στην ψυχική του διάλυση είναι να δεχτεί την εισχώρηση ξένων φυλετικών στοιχείων.

Συνοψίζοντας, λοιπόν, τις σκέψεις και τα συμπεράσματα του Γάλλου ερευνητή, κάθε φυλή εκτός από τα σωματικά της χαρακτηριστικά διαθέτει και κληρονομικά ψυχικά χαρακτηριστικά, εξίσου αμετάβλητα με τα σωματικά, το σύνολο των οποίων αποτελεί τον εθνικό χαρακτήρα του λαού, σαν ένα είδος συμπύκνωσης των χαρακτηριστικών της φυλής. Ωστόσο,  είναι πιθανό σε έναν μεμονωμένο άνθρωπο τα ψυχικά χαρακτηριστικά της φυλής να μην είναι προφανή, αλλά γίνονται ξεκάθαρα όταν μελετώνται οι λαοί, ενώ η εκπαίδευση δύναται να μεταβάλλει μόνο κάποιες επιφανειακές συμπεριφορές. Επίσης, ιστορικά αποδεδειγμένη πραγματικότητα αποτελεί το γεγονός ότι οι διάφορες φυλές βρίσκονται σε διαφορετικά πολιτισμικά επίπεδα και παρουσιάζουν διαφορετικές δυνατότητες όσον αφορά στην πολιτισμική αφομοίωση. Καθώς ο πολιτισμός κάθε φυλής αποτελεί έκφραση των ψυχικών χαρακτηριστικών και της ιδιοσυγκρασίας της, οποιεσδήποτε ξένες επιδράσεις αφομοιώνονται μόνο αφότου μεταβληθούν σε τέτοιο βαθμό, ώστε να προσαρμοστούν στην ψυχή της φυλής. Για αυτό το λόγο, η φυλετική μίξη με αλλόφυλους αποτελεί τον μοναδικό τρόπο μεταβολής της φυλετικής ψυχής ενός λαού. Ωστόσο, συχνά νέες πολιτιστικές επιδράσεις ή θεσμοί γίνονται αποδεκτοί μόνο επιφανειακά, ενώ στην ουσία συνεχίζονται οι παλαιές συμπεριφορές.

Στο σημείο αυτό ο Λε Μπον αναφέρει κάτι πολύ σημαντικό, τονίζοντας ότι όσο ομοιογενής είναι μια φυλή, τόσο πιο πολύ διαθέτει κοινές ιδέες και συναισθήματα, με αποτέλεσμα να είναι πιο δραστήρια και ικανή να βαδίσει γρήγορα στον δρόμο της προόδου. Ωστόσο, όπου οι ιδέες, οι παραδόσεις, οι πεποιθήσεις και τα ενδιαφέροντα παραμένουν διακριτά, οι διαφωνίες είναι πιο συχνές και η πρόοδος πάντοτε παρουσιάζει καθυστέρηση ή παρεμποδίζεται τελείως πολλές φορές.

Επιπλέον, υποστήριζε ότι οι ιδέες, οι θρησκείες, καθώς και οι πολιτικές θεωρίες που κατευθύνουν τους λαούς στην δημιουργία της ιστορίας, βασίζονται αποκλειστικά στην ψυχή και όχι στο κομμάτι της λογικής. Για αυτό ακριβώς τον λόγο, ιδέες τελείως παράλογες στάθηκαν ικανές να δημιουργήσουν φανατικούς πιστούς και να δημιουργήσουν ιστορία και ολόκληρους πολιτισμούς, αφού μπόρεσαν να αγγίξουν την φυλετική ψυχή του λαού. Επίσης, στο σημείο αυτό προσέθετε πολύ χαρακτηριστικά ότι οι σοφοί με τις ανακαλύψεις τους μεταβάλλουν τον πολιτισμό, ωστόσο οι φανατικοί δημιουργούν την ιστορία. Η πτώση, λοιπόν, των πολιτισμών έρχεται ως αποτέλεσμα της μείωσης της θέλησης και της δυναμικότητας, μια διαδικασία που μπορεί να επιταχυνθεί από την φυλετική μίξη που μεταβάλλει την ψυχή του λαού. Τότε, το οριστικό χτύπημα μπορεί να δοθεί από μια νέα πίστη ή έναν εισβολέα, που με περισσότερη ενέργεια και φανατισμό, θα επιβληθεί στην θέση της πρότερης κατάστασης. 

Οι παραπάνω απόψεις του Λε Μπον αντικατοπτρίζονται πλήρως σε ένα ακόμη έργο του, σημαίνουσας σημασίας, με τίτλο «Πολιτική Ψυχολογία», στο οποίο καταλήγει στην διαπίστωση ότι ο ορθολογισμός δημιουργεί την επιστήμη, ενώ η πίστη διαμορφώνει την ιστορία. Τεκμηριώνει την άποψη του αυτή, με την παρατήρηση ότι οι σημαντικότερες πολιτικές μεταβολές συντελέστηκαν πολύ περισσότερο υποκινούμενες από την δύναμη της πίστης σε ένα ιδανικό, παρά από την λογική. Ακόμη, τοποθετείται και εδώ περί της μετανάστευσης των ξένων, θεωρώντας την διαλυτική για το έθνος, καθώς το οδηγεί προς την εξαφάνιση, ενώ αναφέρεται στην έννοια του πολέμου, αναγνωρίζοντας πως μπορεί να συμβάλλει στην πρόοδο, σε αντίθεση με την βεβαιότητα της ειρήνης, η οποία οδηγεί σε πλήρη παρακμή και διαφθορά, τονίζοντας στο σημείο αυτό ότι κάθε έθνος που παρουσιάζει πτώση γίνεται εύκολος στόχος λεηλασίας από τους γειτονικούς λαούς

Τέλος, ο σπουδαίος κοινωνιολόγος, διαμέσου των μελετών του, καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η επιβολή της ισότητας αποτελεί μια ξεκάθαρη προσπάθεια παρέμβασης στη φύση, ενώ για την «πατρίδα»αποφαίνεται ότι αποτελεί το σύμβολο των κληροδοτημένων κατακτήσεων ολόκληρης της προγονικής μας ύπαρξης, όπου μη μπορώντας να ζήσουμε παρά μόνο διαμέσου αυτής, θα πρέπει να ζούμε για αυτήν.

Aντεπίθεση

Η εθνικιστική πολιτική του Αυγούστου


Imperator Cesar Divi Filius. Με αυτόν τον τρόπο ήταν επισήμως γνωστός ο Οκταβιανός. Ήταν ο πρώτος αυτοκράτορας  της Ρώμης, ο οποίος κυβέρνησε από το 27 π.Χ μέχρι και το 14 μ.Χ. Ονομάσθηκε από την Σύγκλητο  Αύγουστος (Αugustus), τίτλος που αποδιδόταν μόνο σε θεούς, και υποδήλωνε την «αύξηση», την επέκταση, την άνοδο. Ήταν ο άνθρωπος που λατρευόταν ως θεός από την μία άκρη της αυτοκρατορίας έως την άλλη. Ήταν αυτός που άλλαξε άρδην τον αρχαίο κόσμο.

Ο Οκταβιανός μετά τη μάχη στο Άκτιο και την εξόντωση του Αντωνίου αρχίζει να δρομολογεί τις διαδικασίες για την Ανόρθωση και την Ανασυγκρότηση  του ρωμαϊκού κράτους. Τερμάτισε με επιτυχία τους εθνοκτόνους εμφυλίους πολέμους και επί της Ηγεσίας του η ρωμαϊκή επικράτεια και γενικώς ο αρχαίος κόσμος  γνώρισε ειρήνη, ευημερία, τάξη και ασφάλεια. Ήταν ο Άνδρας ο οποίος πρέσβευε την Ρωμαϊκή Παράδοση στην πιο αγνή της μορφή, και τις ρωμαϊκές Αρετές, έτσι όπως αυτές εξεφράσθησαν και επηρέασαν τη Ρωμαϊκή δημοκρατία στο παρελθόν. Η προσωπικότητά του και οι αντιλήψεις του διακρίνονται έντονα σε σύγκριση με αυτών των υπολοίπων σημαντικών ανδρών. Ας δούμε συνοπτικά γιατί στην πολιτική που εφάρμοσε ενυπάρχουν εμφανώς στοιχεία της Λαϊκής και Εθνικιστικής βιοθεωρίας.

Η διαφορά του με τον Καίσαρα τον ήταν πως ο Καίσαρ είχε υποτιμήσει την πεποίθηση του ρωμαϊκού λαού και του ιταλικού έθνους από την άποψη ότι επεδίωξε την εξομοίωση των Ρωμαίων πολιτών με των υποτελών των επαρχιών. Η «ισότητα» αυτή δεν άρεσε στους υπερήφανους Ρωμαίους πολίτες, καθώς ήθελαν να διατηρήσουν την πολιτική τους και συνεπώς εθνική τους υπόσταση. Αντιθέτως ο Αύγουστος θεωρούσε πως οι Ρωμαίοι πολίτες και έστω οι Ιταλοί σύμμαχοι δεν θα έπρεπε φυσικά να βρίσκονται στην ίδια πολιτική μοίρα με τους υπόλοιπους υποτελείς ( dediticii). Αγωνίσθηκε να κατέχουν οι Ρωμαίοι κυρίαρχη θέση μέσα στην αυτοκρατορία. Αυτή ακριβώς η αντίληψη του Αυγούστου η οποία και διαπότιζε την ρωμαϊκή κοινωνία ήταν αυτή που τον βοήθησε να νικήσει και τον Αντώνιο. 

Συνειδητοποιώντας την ισχύ του εθνικού ρωμαϊκού αυτο-συναισθήματος, το χρησιμοποίησε ως ιδεολογικό όπλο ενάντια στον αγώνα του Αντωνίου. Εκμεταλλευόμενος την δουλοπρέπεια που έδειχνε στην Κλεοπάτρα, αλλά και έναν όρο της διαθήκης του ( σύμφωνα με τον οποίο ο Αντώνιος  μεταβίβαζε τμήμα ρωμαϊκής επικράτειας στα παιδιά της βασίλισσας), ο Αύγουστος παρουσιάσθηκε ως ο θεματοφύλακας της Ρωμαϊκής Παράδοσης, και της ρωμαϊκής Ταυτότητας σε αντίθεση με τον Αντώνιο στον οποίο καταλόγιζε ανυπακοή, προδοσία, κοσμοπολιτισμό.

Διασφάλιση του ρωμαϊκού Αίματος

Τα μέτρα που έλαβε για την ενίσχυση της ταυτότητας του ρωμαϊκού στοιχείου αγγίζουν τα όρια της ευγονικής. Αδιαμφισβήτητα τα εκκαθαριστικά αυτά μέτρα ήταν φυλετικά. Θεωρούσε πως η εισροή υπηκόων των επαρχιών στο σώμα των πολιτών είχε διαβρωτικό ρόλο και γι' αυτό επέβαλε στον κάθε Ρωμαίο πολίτη να νυμφεύεται και να τεκνοποιεί ώστε να αυξηθεί το ρωμαϊκό αίμα και ο πληθυσμός. Έτσι το υπερέχον στοιχείο έπρεπε να είναι το καθαρό ιταλικό αίμα.  Οι γάμοι με απελεύθερους απαγορεύονταν! Εδώ έχουμε να κάνουμε με πραγματικά φυλετικά κριτήρια τα οποία σκόπευαν φυσικά να διαφυλάξουν την φυλετική και συνεπώς την εθνική ταυτότητα των Ρωμαίων.  Με τα σημερινά κριτήρια o Αύγουστος χαρακτηρίζεται επιεικώς ρατσιστής.

Εθνικός στρατός

Επίσης στα πλαίσια της προσπάθειας προάσπισης της εθνικής ομοιογένειας, ανήκει και οι προσπάθειες που κατέβαλε να δημιουργήσει εθνικό στρατό. Σε αντίθεση με τον Καίσαρα και τον Αντώνιο, ο Αύγουστος επεδίωξε ο στρατός να αποτελείται αποκλειστικώς και μόνο από Ρωμαίους πολίτες, θέτοντας έτσι τα θεμέλια ενός ισχυρού, μόνιμου, εθνικού στρατού. Είχε την πεποίθηση πως την ρωμαϊκή αυτοκρατορία δεν θα μπορούσε να την περιφρουρεί άλλος στρατός εκτός από εκείνον η βάση του οποίου θα αποτελούταν από Ρωμαίους. Έτσι οι λεγεωνάριοι ήταν, κυρίως, ή Ρωμαίοι πολίτες ή Ιταλοί σύμμαχοι. Η δημιουργία, βέβαια, δευτέρου σώματος στρατού αποτελούμενου από υποτελείς υπηκόους, δεν αντίκεινται στις αντιλήψεις του καθώς αυτός είχε ρόλο επικουρικό.

Ενάντια στη διαφθορά

Το 29 π.Χ προβαίνει σε μια ανασύνθεση της ιθύνουσας τάξης. Αναθεωρεί τον κατάλογο της Συγκλήτου διαγράφοντας 190 μέλη της. Το κριτήριο; Η διαφθορά, η διαπλοκή και η ανεντιμότητα που αυτά επέδειξαν. Κατά την κρίση του Αυγούστου, η Σύγκλητος είχε διαβρωθεί από άτομα που δεν είχαν το κατάλληλο ηθικό υπόβαθρο και γι' αυτό το λόγο απέπεμψε από το σώμα της αυτά τα άτομα. Η Αξιοκρατία ενάντια στην γραφειοκρατία. Το συμφέρον της Κοινότητας ενάντια στον ατομικισμό.

Το 27 π.Χ πράττει κάτι χαρακτηριστικό που του περιποιεί ιδιαίτερη τιμή. Παραιτείται από τις έκτακτες  εξουσίες που του είχαν ανατεθεί, αποποιούμενος έτσι την υπεροψία που διέτρεχε προηγούμενούς του, και διατηρεί μόνο τον τίτλο του imperator, τίτλο καθαρώς στρατιωτικό. Είναι προφανής η σημαντική θέση που κατείχε η έννοια του στρατού για τη ρωμαϊκή παράδοση και για τον ίδιο τον Αύγουστο. Μέσα στο ίδιο έτος, δείχνοντας άκαμπτη θέληση, αρχίζει την περίφημη "Παλινόρθωση" του ρωμαϊκού πολιτεύματος. Χωρίς να μπορούμε να χαρακτηρίσουμε, έστω περιφραστικώς, το νέο πολίτευμα που δημιούργησε, μπορούμε να διακρίνουμε και να περιγράψουμε ένα Εθνικό πολίτευμα, με φιλολαϊκές αντιλήψεις. Κατόρθωσε να συγκεράσει  στοιχεία της αρχαίας Ρώμης, του παλαιού καθεστώτος με τις νέες αντιλήψεις, συνθήκες και επιταγές των καιρών δίχως να θίξει στο παραμικρό την Ρωμαϊκή Ταυτότητα. Αντιθέτως, υπήρξε πιστός αμύντοράς της.

Πράττοντας μια γενική επισκόπηση στην προσωπικότητα και στο πολιτικό πρόγραμμα του Αυγούστου, διαφαίνεται έντονα η προσπάθειά του να προβάλει, να αναδείξει και να διατηρήσει το ρωμαϊκό- ιταλικό στοιχείο, σύμφωνα βέβαια και με την απαίτηση του ρωμαϊκού λαού, ο οποίος δεν ήθελε να ακούσει τίποτε για εξίσωσή του με τον υπόλοιπό πληθυσμό των επαρχιών.  Αυτός ήταν ο Αύγουστος. Ιmperator για τον ρωμαϊκό στρατό, princeps για τον ρωμαϊκό λαό. Οδήγησε το ρωμαϊκό κράτος σε μια πραγματική Εθνική Ανασυγκρότηση, αφήνοντας μια τεράστια κληρονομιά σε όλον τον δυτικό πολιτισμό.

Αντεπίθεση


ΟΛΕΣ ΟΙ ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΑΣ


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ 9062700562461372342

Δημοσίευση σχολίου

Translate

ΑΚΟΛΟΥΘΗΣΤΕ ΜΑΣ

SOCIAL

ΤΩΡΑ

ΑΡΘΡΑ

ΔΗΜΟΦΙΛΗ

ΒΡΕΙΤΕ ΜΑΣ ΚΑΙ ΕΔΩ

ΒΡΕΙΤΕ ΜΑΣ ΚΑΙ ΕΔΩ
ΟΜΑΔΑ στο FACEBOOK
Widget by:Blogger Tips
Pro Blogger Tricks
Instagram Επισκεφτείτε το προφίλ του EΛΛΗΝΩΝ στο Pinterest.

ΑΝΑΓΝΩΣΤΕΣ

ΟΙ ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΜΑΣ ΣΤΟ EMAIL ΣΟΥ. ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΕ ΤΟ EMAIL ΣΟΥ ΚΑΙ KANE CLICK ΣΤΟ ΚΟΥΜΠΙ "ΕΓΓΡΑΦΗ".:

Delivered by FeedBurner

ΕΛΛΗΝΩΝ ΔΙΚΤΥΟ VIDEO
Recommended Post Slide Out For Blogger

ΕΝΙΣΧΥΣΤΕ ΜΑΣ...

Embed Calculator requires a newer version of Adobe Flash Player.

You must have the current version of the adobe flash player to use this online calculator.

item